Przedawnienie roszczeń to jeden z negatywnych skutków upływu czasu. Jego skutkiem jest odmowa zapłaty. Z praktycznego punktu widzenia przedawnienie oznacza właściwie wygaśniecie długu. Ale nie zawsze, co potwierdził właśnie Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 31/17. 

Po co jest przedawnienie

Przedawnienie to rozwiązanie, które ma służyć przede wszystkim dłużnikom. Ustawodawca uważa, że jeżeli wierzyciel przez kilka lat nie interesował się swoimi pieniędzmi, to pewnie o nich zapomniał. Dlatego właśnie ostatnio skrócono okres przedawnienia z 10 do 6 lat. Pisałem o tym ze szczegółami.

Poradnik o nowych zasadach przedawnienia roszczeń

Hipoteka jako prawo rzeczowe

Na szczęście nie zawsze upływ czasu prowadzi do utraty możliwości zaspokojenia roszczeń wierzyciela. Antidotum na przedawnienie może być bowiem hipoteka.

Reprezentując wierzycieli w każdym możliwym przypadku obciążamy nieruchomość hipoteką. Najczęściej jest to hipoteka przymusową na podstawie nakazu zapłaty czy wyroku. Czasami stosujemy też hipotekę umowną, np. na podstawie ugody czy innej umowy. Jej ustanowienie jest dość proste i kosztuje tylko 200 zł.

Hipoteka to ograniczone prawo rzeczowe którego celem jest zabezpieczenie wierzytelności. Obciąża ona nieruchomość niezależnie od tego, kto jest jej właścicielem. W konsekwencji zbycie nieruchomości przez dłużnika nie narusza prawa wierzyciela hipotecznego. Hipoteka pozwala mu na dochodzenie roszczenia od każdego, kto jest właścicielem nieruchomości. Już wiele razy właśnie dzięki hipotece udało nam się zaspokoić interes klientów.

Hipoteka chroni przed przedawnieniem

Dzisiaj nie interesuje mnie hipoteka jako taka, ale jej znaczenie w kontekście przedawnienia Kluczowe znaczenie ma tutaj art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece:


Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne.

Od razu widać, że przepis ten jest wyjątkiem od reguły ogólnej, wynikającej z kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z regułą ogólną dłużnik może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. Ale jeżeli wierzytelność zabezpieczona jest hipoteką, to taki zarzut nic nie da. Co więcej, przedawnienie nie będzie uwzględnione nawet jeżeli nieruchomość została już sprzedana czy podarowana. Wystarcz, że jest wpisana w księdze wieczystej (a konkretnie w jej Dziale IV).

Jak bronili się dłużnicy

Istota hipoteki polega na tym, że wierzyciel hipoteczny (czyli ten, na którego rzecz hipoteka sjest wpisana) może żądać zapłaty teoretycznie przedawnionego roszczenia od właściciela nieruchomości. Ale dłużnicy – zwłaszcza ci dłużnicy, którzy kupili nieruchomość z hipoteką – bardzo często w takich sytuacjach podnosili zarzut przedawnienia. I Sąd Najwyższy wielokrotnie orzekał, że dłużnik rzeczowy nie może skutecznie podnosić zarzutu przedawnienia (np. I CSK 616/15).

Sprawa w Trybunale Konstytucyjnym

Ale pewien bardzo zdeterminowany właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką postawił tezę, że wspomniany wyżej art. 77 ustawy jest niezgodny z Konstytucją, a konkretnie z wynikającą z niej zasadą równości i proporcjonalności. Jednak TK jednogłośnie 15 maja 2019 r. uznał, że wyważenie interesów właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym i wierzyciela hipotecznego, jakie jest skutkiem art. 77 ustawy o księgach wieczystych, nie narusza zasady proporcjonalności. Trybunał orzekł w konsekwencji, że

Art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r. poz. 1916 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 730) jest zgodny z art. 64 ust. 2 oraz z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Omówienie orzeczenia jest tutaj.

Wyrok ten stanowi ostateczne potwierdzenie, że hipoteka jest dobrym i bezpiecznym rozwiązaniem dla wierzycieli. Co prawda odsetki ulegną przedawnieniu, ale należność główna może być egzekwowana.

A na koniec ciekawostka. Zdjęcie na górze pochodzi z projektu domu mojego dziadka, który zbudował w 1939 r. w Nowej Wilejce. Gdyby obciążył nieruchomość hipoteką, nadal byłaby skuteczna (chociaż jej wartość wynosiłaby pewnie kilka złotych).

Niemal każdy, kto interesuje się kwestią dalszej obecności Wielkiej Brytanii w UE zadaje sobie pytanie – jak będzie wyglądać wykonywanie orzeczeń sądowych po BREXIT? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest prosta. Ale jeżeli masz dłużnika w GB to pomyśl o tym, by szybko go pozwać.

Wykonywanie orzeczeń sądowych po BREXIT to będzie spory problem. Na Wyspach mieszka może prawie 1.000.0000 Polaków, w tym i przedsiębiorcy. Co więcej – Wielka Brytania jest drugim co do wielkości rynkiem zbytu np. dla polskiej żywności. Ilość wzajemnych relacji jest zatem ogromna.

Wielka Brytania prawdopodobnie opuści Unię Europejską w tym roku. Jednak nadal nie wiadomo, na jakich warunkach to nastąpi. Parlament „wyspiarzy” nie zgodził się na porozumienie wynegocjowane przez rząd Theresy May. Czy wyjście GB z UE może oznaczać problemy również dla polskich wierzycieli? Tematem windykacji na Wyspach już się zajmowałem, ale teraz zmienia się niemal wszystko:

10 rzeczy, które musisz wiedzieć o windykacji w Anglii

Wpływ decyzji Brytyjczyków na polskich wierzycieli zależeć będzie od trybu, w jakim ten rozwód zostanie przeprowadzony.

Łagodny BREXIT z okresem przejściowym

Oczywiście najbardziej pożądana sytuacja to deal, czyli zawarcie porozumienia pomiędzy występującą Wielką Brytanią a Unią w sprawie warunków wystąpienia. Umowa (na razie nie akceptowana przez brytyjski Parlament) zakłada okres przejściowy (zasadniczo do 31 grudnia 2020 r., maksymalnie dwa lata dłużej). W tymże okresie GB zachowa obowiązki i uprawnienia członka UE, w tym także te dotyczące wykonywania orzeczeń sądowych. Warunkiem jednak stosowania przepisów unijnych będzie wszczęcie postępowania w tymże okresie przejściowym (czyli najpóźniej do 31 grudnia 2022 r.). Sprawy, które zaczniecie później, będą toczyły się w oparciu o prawo angielskie albo międzynarodowe.

Twardy BREXIT

Jeżeli jednak umowa nie zostanie ratyfikowana to czeka nas najgorsze wyjście, czyli no deal BREXIT. Automatycznie przestanie obowiązywać cała masa przepisów, w tym kluczowy akt prawny, czyli rozporządzenie 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Wspominałem już o tej bardzo ważnej regulacji:

Enforcement of Court rulings in Poland

Pomysły brytyjskie

Żeby zapobiec negatywnym skutkom „twardego” wyjścia na Wyspach proponuje się rozwiązanie przejściowe. Chodzi mianowicie o stosowanie przepisów UE do spraw wszczętych przed dniem wystąpienia. BREXIT zatem nie dotyczyłby tych postępowań – zarówno sądowych jak i egzekucyjnych – które rozpoczęły się wcześniej. A to z kolei oznacza, że nakaz zapłaty wydany teraz, będzie mógł być wykonany już po BREXIT na podstawie przepisów obowiązujących w całej Unii Europejskiej. Każdy zatem, kto chce pozwać dłużnika brytyjskiego – także w Polsce (bo można) – powinien się pospieszyć. Na razie możesz skorzystać z polskich przepisów, o których pisze mój kolega Wojciech Jeliński:

Niepodpisana faktura i inne środki dowodowe

A co po BREXIT?

Jeżeli rzeczywiście dojdzie do wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii, wówczas trzeba będzie stosować prawo międzynarodowe, czyli umowy lub konwencje. Szkoda tylko, że Polska nie jest stroną konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych z 1968 r. … W tej sytuacji wykonywanie orzeczeń sądowych po BREXIT będzie prawdziwą udręką…

Czy żona odpowiada za długi męża? Czy można pozwać męża za długi żony? Jak to jest z tą odpowiedzialnością małżonków za zobowiązania? To trudna sprawa, ale na szczęście niedawno Sąd Najwyższy stanął po stronie wierzyciela i pozwolił na pozywanie małżonków.

Odpowiedzialność za długi małżonka jest stara jak świat. Przedwojenna prasa pełna była ogłoszeń typu „Za długi męża nie odpowiadam. Kowalska”. Obecnie nie mają one już sensu, ale wcale nie dlatego, że tej odpowiedzialności nie ma. Po prostu obecne przepisy regulują to inaczej niż te dawne. Inaczej, ale wcale nie lepiej.

Na czym polega problem z odpowiedzialnością małżonka

Podstawowy problem pojawia się wówczas, gdy tylko jeden małżonek jest stroną czynności prawnej. Np. jeden małżonek kupi towar i za niego nie zapłaci. Albo – jak było w sprawie, która doprowadziła do wydania uchwały przez Sąd Najwyższy – jeden małżonek wynajmie lokal i nie zapłaci czynszu. Oczywiście, gdy oboje zaciągają dług, problem nie występuje – małżonkowie po prostu są „normalnymi” dłużnikami. O tym nie trzeba pisać, jest to oczywiste.

Z punktu widzenia prawnego tylko ten małżonek, który zawarł umowę, jest dłużnikiem osobistym. To oczywiste, przecież tylko on jeden podpisał umowę. Ale co ma zrobić wierzyciel, jak „dobrać się” do majątku wspólnego, jeżeli ten który podpisał umowę nie płaci? Czy małżonek dłużnika sam staje się dłużnikiem czy jedynie musi akceptować to, że z majątku wspólnego zostanie przeprowadzona egzekucja?

Nie muszę też wyjaśniać, że w skład majątku wspólnego wchodzą najczęściej nieruchomości, a więc składniki najcenniejsze. Zapewne każdy wierzyciel chciałby prowadzić egzekucję właśnie z nieruchomości…

Odpowiedzialność za długi małżonka na podstawie art. 41 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Żeby zaszły podstawy odpowiedzialności majątkiem wspólnym musi ziścić się jeden warunek: małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka. Reguluje to właśnie art. 41 § 1 krio. Jeżeli ta zgoda jest, małżonek odpowiada. Zgody nie ma – też odpowiada, ale tylko niektórymi składnikami majątku.

Jeżeli zgoda zostanie wyrażona, przed wierzycielem otwierają się całkiem nowe możliwości – może on pozwać małżonka dłużnika. Wówczas sąd zasądzi np. pieniądze od małżonka dłużnika, ale ograniczy jego odpowiedzialność do majątku wspólnego.

Odpowiedzialność za długi małżonka na podstawie art. 787 kpc

Ale istnieją też inne koncepcje. Otóż część prawników uważa, że nie można pozwać małżonka dłużnika o zapłatę, ponieważ nie jest on dłużnikiem osobistym. I jeżeli małżonek dłużnika wyraził zgodę na zawarcie umowy, to co najwyżej odpowie w postępowaniu klauzulowym, na podstawie art. 787 kpc. Odpowiedzialność ta nie jest prosta, ba – czasami nawet nie jest możliwa do wykazania. Bo trzeba tę zgodę w szczególny sposób udowodnić.

Interesuje Cię kwestia odpowiedzialności na podstawie 787 kpc? Przeczytaj jeden z moich wpisów na ten temat.

Jak zatem ma postąpić wierzyciel? Pozywać małżonka czy próbować uzyskać klauzulę na podstawie przepisów kpc?

A co Sąd Najwyższy na odpowiedzialność za długi małżonka?

Sąd Najwyższy zajmował różne stanowiska. Raz mówił, że małżonek dłużnika sam jest „specyficznym” dłużnikiem i można go pozwać. Innym zaś razem krytykował ten pogląd i twierdził, że małżonek taki dłużnikiem nie jest i tylko musi znosić egzekucję, ale pozywać go nie wolno. Ale czasami tak właśnie jest z tym orzecznictwem, że nie jest jednolite. Generalnie jednak Sąd Najwyższy uważał, że pozwać małżonka dłużnika nie można.

Najpierw art. 787 kpc czy art. 41 § 1 krio?

Oczywiście, wnikliwy czytelnik może zapytać, czy wierzyciel musi najpierw próbować nadać klauzulę na podstawie art. 787 kpc, a jak się nie uda to pozwać małżonka na podstawie art. 41 § 1? Czy też może od razu – bez marnowania czasu i pieniędzy – dochodzić swoich roszczeń na podstawie kodeksu rodzinnego? Bo niby dlaczego pozywać małżonka o zapłatę, skoro można po prostu uzyskać przeciwko niemu klauzulę wykonalności?

Sąd Okręgowy w Tarnowie zadaje pytanie

Jakoś ten problem rozwiązać było trzeba. I próbę wyjaśnienia sytuacji podjął Sąd Okręgowy w Tarnowie, który zadał Sądowi Najwyższemu pytanie prawne dotyczące właśnie zasady odpowiedzialności małżonka dłużnika. Sąd Najwyższy podjął rękawicę i 11 kwietnia 2019 r. wydał uchwałę (II CZP 106/18):

Prawo wierzyciela do zaspokojenia się z majątku wspólnego małżonków na podstawie art. 41 § 1 k.r.o. może zostać zrealizowane także przez wniesienie powództwa przeciwko małżonkowi dłużnika o zobowiązanie do spełnienia świadczenia wynikającego z czynności prawnej, której stroną małżonek dłużnika nie był, niezależnie od tego, czy świadczenie to objęte jest tytułem egzekucyjnym wydanym uprzednio przeciwko samemu dłużnikowi (art. 787 k.p.c.).

Pozew niezależnie od klauzuli

Sąd Najwyższy wyjaśnił tym samym dwie kwestie i odpowiedzialność za długi małżonka uczynił nieco łatwiejszą:

  1. małżonek dłużnika może być pozwany na równi z dłużnikiem
  2. wierzyciel dłużnika może pozwać małżonka równocześnie z dłużnikiem
  3. wierzyciel dłużnika może pozwać małżonka dłużnika w innym procesie, bez konieczności wykazywania, że wcześniej próbował uzyskać klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 kpc

Zgoda małżonka nadal jest konieczna, aby odpowiadał za długi z majątku wspólnego, ale proceduralnie będzie łatwiej się do tego majątku “dobrać”.

Nie znamy uzasadnienia tej uchwały (pewnie będzie ciekawe), ale już teraz widać, że sytuacja wierzyciela jest nieco lepsza.

Na koniec dodam jeszcze, że kwestią odpowiedzialności za dług małżonków zajmowałem się już wcześniej. Odpowiedzialność na podstawie art. 787 kpc omawiałem m.in. w tym wpisie:

Klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika

Drugi dzień Świąt Wielkanocnych spędziłem w Płocku. To piękne miasto, a do tego sporo mnie z nim łączy – rodzina mojej żony oraz klienci. Poniedziałkowa wycieczka miała mieć jednak charakter wybitnie rekreacyjny – piękna pogoda, spacer i zwiedzanie zabytków „stołecznego książęcego miasta Płocka”.

Wszystkim, którzy pojadą do Płocka polecam spacer gdzieś pomiędzy Wzgórzem Tumskim, Placem Narutowicza a Starym Rynkiem. Piękna pogoda i dobra nawierzchnia pozwoliły dzieciom na jazdę na wrotkach i deskorolkach.

Nasza trasa wiodła obok różnych instytucji, co było doskonałą okazją do rozmowy z dziewczynkami (moja córka i dwie córki kuzynki). I oczywiście, pokazując szyld kancelarii komorniczej, musiałem też zadać tytułowe pytanie: czym właściwie zajmuje się komornik?

Czym zajmuje się komornik?

Odpowiedź córki kuzynki mojej żony (14 lat, VII klasa) na chwilę mnie zamurowała:

komornik zabiera pieniądze i telewizor z domu.

Ale zacząłem analizować tę odpowiedź. Odrzuciłem oczywiście doświadczenia osobiste i rodzinne (bo o tym przecież wiem) i uznałem, że winę za to ponosi edukacja, a właściwie jej brak. Dzieci po prostu nie uczą się, jak funkcjonuje system organów państwa, czym jest wymiar sprawiedliwości i jakie są w nim funkcje. Ani w szkole, ani w domu o tym się nie mówi. Powtarzają zasłyszane w szkole czy na podwórku opinie, że komornik przyszedł i zabrał.

Wytłumaczyłem oczywiście (a przynajmniej próbowałem), na czym polega rola komornika i dlaczego to ważna funkcja. Nie mam jednak pewności, że zostałem dobrze zrozumiany. Na koniec rozmowy jeszcze odwołałem się do Gry o Tron i nieoficjalnego hasła Lannisterów, którzy „zawsze oddają swoje długi” (A Lannister always pays his Debts), ale z tej trójki tylko moja córka ogląda GOT (a jej pewnych kwestii już tłumaczyć nie muszę).

Szanowni Komornicy, czas postawić na edukację! Jeżeli GoT nie działa na małe dzieci (albo nie lubią Lannisterów), to może bardziej Robin Hood?

A przy okazji wspomnę, że Płocczanką jest Agata Kicińska, autora bloga Prawo dla pracodawcy, którą pozdrawiam.

Czekacie na premierę ostatniego sezonu Gry o tron? Kto przeżyje? Która z sióstr Stark będzie górą? Ja już nie mogę się doczekać.

Tymczasem, żeby nie zmuszać Was do wyboru pomiędzy Sansą i Arią, zapraszam do lektury bloga Edyty Stark 🙂

Edyta jest moją aplikantką, również fanką Games of Trones, a przy okazji specjalistką w sprawach zniesienia współwłasności. I właśnie od dzisiaj Edyta prowadzić będzie jeden z blogów naszej Kancelarii – zakończenie działalności

Do tej pory  blog poświęcony był różnym aspektom zakończenia biznesu, teraz zaś Edyta pisać będzie o zakończeniu, ale współwłasności nieruchomości, czyli – jak to mówią prawnicy – o zniesieniu tejże współwłasności.

Jeżeli interesuje Cię również coś innego oprócz zakończenia działalności Starków w Winterfell (chociaż mam nadzieję, że jednak przeżyją), to zapraszam na bloga Edyty Stark.

A poniżej zdjęcie Dubrownika. Sami wiecie, co tam się działo.

 

1 2 3 105 Strona 1 z 105

Zapraszam do subskrypcji bloga


Administratorem danych osobowych jest Sienkiewicz i Zamroch Radcowie prawni sp.p. (ul. Warszawska 4/3, 87-100 Toruń).

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem radcowie@radcowie.biz.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.