Skuteczna egzekucja uzasadnia czasami sięganie po wyrafinowane instrumenty ekonomiczne i prawne, co z kolei wymaga dość szczegółowej wiedzy z innych dziedzin prawa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy chcesz zaspokoić swoje roszczenie w sposób inny niż „oczywista” egzekucja z ruchomości, nieruchomości czy rachunków bankowych.

O egzekucji z weksla pisałem niedawno. Bez znajomości prawa wekslowego ciężko coś zrobić w tym zakresie.

Podobne problemy można napotkać przy egzekucji np. z akcji. Warto wówczas współpracować z ekspertem w zakresie spółek handlowych. Zwłaszcza wówczas, gdy akcje lub udziały są jedynym majątkiem dłużnika. Pamiętaj, że w takiej egzekucji chodzi zarówno o same akcje (mają jakąś wartość), ale też o zysk, jaki na nie przypada czy sumy, jakie zostaną wypłacone po likwidacji spółki.

Egzekucję z akcji prowadzi się wg przepisów kpc o egzekucji z innych praw majątkowych (art. 909 i n. kpc). Zajęcie, wycena, opis, sprzedaż. Etapy podobne, chociaż są istotne różnice. Jedną z nich jest zakres, w jakim wierzyciel może korzystać z zajętego prawa.

Dotyczy tego art. 910 (2) § 1 kpc:

Z mocy zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie uprawnienia majątkowe dłużnika wynikające z zajętego prawa, które są niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w drodze egzekucji, może również podejmować wszelkie działania, które są niezbędne do zachowania prawa.

Okazuje się, że pomysłowość dłużników (oraz należących do nich spółek) jest ogromna, zwłaszcza jeżeli chodzi o ucieczkę przed płaceniem długów.

Otóż w jednej z opisywanych przez prasę spraw wierzyciel zajął akcje należące do dłużnika. I to nie byle jakie akcje, tylko uprzywilejowane co do głosu i udziału w majątku po likwidacji. Akcji nie udało się sprzedać, ale spółka nadal działała.

I co zrobili jej akcjonariusze? Otóż wpadli na pomysł ciekawej transakcji: podzielili spółkę w ten sposób, że cały majątek wyprowadzili do nowej spółki z ograniczona odpowiedzialnością i umorzyli wszystkie akcje z wyjątkiem tych zajętych przez komornika. Jaki był efekt? Dłużnik został ze 100% akcji spółki pozbawionej majątku. Biedak…

Czy wierzyciel mógł coś z tym zrobić? Mógł zaskarżyć taką uchwałę na podstawie przepisów ksh i właśnie art. 910 (2) § 1 kpc. I tak zrobił. Doprowadziło to do tego, że Sąd Najwyższy podjął uchwałę (25.11. 2011 r., III CZP 64/11), uznając, wierzyciel ma takie prawo, choćby ustanowiono zarządcę. Wierzyciel musi jednak dochować terminów na zaskarżanie uchwał wynikających z art. 425 ksh.

Podobnie Sąd Najwyższy orzekł w odniesieniu do udziałów w spółce z o.o. w wyroku z 30.1.2009 r. (II CSK 355/08).

Listopadowa uchwała Sądu Najwyższego jest istotna z tego punktu widzenia, że podkreśla samodzielność wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Możliwość wytaczania powództw o stwierdzenie nieważności uchwał to kolejny (chociaż dość skomplikowany) instrument służący do walki z dłużnikami. Dłużnik musi pamiętać o biblijnej zasadzie

kto mieczem wojuje ten od miecza ginie

Wczoraj wziąłem udział w seminarium Rynek ciepła w Toruniu, gdzie mój wspólnik Piotr Zamroch, specjalista w zakresie inwestycji sieciowych, wygłosił referat „Służebność przesyłu w praktyce i jej wpływ na funkcjonowanie systemu ciepłowniczego”. O służebności tej niedługo powstanie jego blog, mnie natomiast zainspirowało wystąpienie prezesa jednej z największych spółdzielni mieszkaniowych w Toruniu, który powiedział, że

Spółdzielnia mieszkaniowa jest jak zdołowana wróżka, która poszła do psychologa i powiedziała, że nie widzi swojej przyszłości.

Nie wiem, czy spółdzielnie kiedykolwiek były jak wróżki, jednak ich przyszłość rzeczywiście jest dość niejasna. Takie czasy…

Jednym z powodów tej sytuacji jest z pewnością zakaz tworzenia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (kiedyś było jeszcze „mieszkalnego”), a więc podstawowego prawa, na którym opierała się spółdzielczość.

Na szczęście prawa już utworzone istnieją i nikt nie chce ich na siłę likwidować. A jak przeprowadzić z tego prawa egzekucję? I czy w ogóle jest to możliwe?

Wyjaśnia to art. 17 (2) ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jest prawem zbywalnym, przechodzi na spadkobierców i podlega egzekucji. Jest ono ograniczonym prawem rzeczowym.

A jak tę egzekucję przeprowadzić? To również wyjaśnia ta ustawa, a dokładnie jej art. 17 (13)

Do egzekucji ze spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości.

A więc zgodnie z kpc, stosowanym odpowiednio (odpowiednio to takie niedookreślone pojęcie, jedno z moich ulubionych). Chodzi oczywiście o art. 921-1113 kpc. Egzekucja zatem przebiegnie tak jak przy nieruchomościach:

1)      zajęcie prawa do lokalu,

2)      dokonanie jego opisu i oszacowania,

3)      sprzedaż licytacyjna,

4)      przysądzenie prawa na rzecz licytanta.

Taki tryb stosuje się zarówno do prawa, dla którego ustanowiono księgę wieczystą (jest to coraz popularniejsze), jak takiego, dla którego księgi nie ma. Jeżeli księga jest, to komornik dokona w niej wzmianki o egzekucji (kosztuje to 60 zł).

Pamiętaj, że licytant ma roszczenie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni (ale obecnie nie musi z tego korzystać).

Można pewnie stworzyć by oddzielny blog o samej tylko egzekucji z nieruchomości. Odmienności jednak w odniesieniu do prawa spółdzielczego jest naprawdę niewiele.

O czym warto pamiętać:

Po pierwsze o tym, że wierzytelność spółdzielni mieszkaniowej z tytułu nie wniesionego wkładu budowlanego związana z tym prawem jest uprzywilejowana co do kolejności. Podlega ona bowiem zaspokojeniu przed należnością zabezpieczoną hipotecznie, a więc przed kategorią 5. Taka jakby kategoria 4 i 1/2. Może zatem się okazać, że ustanowisz hipotekę, ale nic nie dostaniesz, bo Twój dłużnik zalegał wobec spółdzielni. Dlatego warto już na samym początku przez komornika ustalić, czy nie ma tych zaległości.

Po drugie przy licytacji tego prawa wierzyciel hipoteczy może łatwiej przejąć prawo „na własność” w przypadku braku licytantów na pierwszej licytacji. Uwaga: może tak zrobić tylko wierzyciel hipoteczny (a nie każdy wierzyciel). A do tego nie musi on składać rękojmi. Cena przyjęcia wynosi nie mniej niż ¾ sumy oszacowania.

Przedmiotem egzekucji nie musza być tylko mieszkania (prawa do lokali mieszkalnych). W miastach dość chodliwym towarem są garaże (prawo do garaży) czy prawa do lokali użytkowych. W tej chwili prowadzę egzekucję skierowaną do prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej. Do tych wszystkich praw stosuje się właśnie przepisy o egzekucji z nieruchomości.

Okazuje się zatem, że nawet, jeżeli spółdzielczość nie jest w rozkwicie, to prawa powstałe w czasach dawnej świetności mogą pomóc Ci w odzyskaniu Twoich pieniędzy. Warto zatem poszukać tych praw, bowiem nie wszystkie spółdzielnie to ohydne blokowiska.

Wczoraj w moim ulubionym (i jedynym, którego słucham) programie radiowym, czyli Trójce, usłyszałem informację, że na dzisiaj (17 listopada) przypada Ogólnopolski Dzień bez Długów.

Inicjatorzy akcji tak piszą o swoim pomyśle:

Już po raz drugi obchodzimy w Polsce Dzień bez Długów. 17 listopada ma przypomnieć każdemu z nas o oddawaniu rodzinie i znajomym nawet najmniejszych pożyczonych kwot oraz nie kupowaniu „na zeszyt”. Dzień ten jest też okazją do kontaktu z wierzycielem lub indykatorem oraz do refleksji nad stanem naszych finansów osobistych.

Brawo. Brawo. Brawo.

Super akcja nastawiona przede wszystkim na prewencję, czyli na doradzanie, co zrobić, żeby nie wpaść w długi czy – jeszcze gorszą – spiralę zadłużenia. Okazuje się bowiem, że mamy coraz większe problemy ze spłatą należności, a nie zawsze racjonalnie potrafimy planować wydatki.

Dobrze, że są takie akcje. W sieci roi się bowiem od porad jak uniknąć spłaty długów, jak wykiwać wierzyciela i wymigać się od odpowiedzialności. Takie fora czy grupy dyskusyjne jeszcze tylko pogłębiają poczucie bezkarności dłużników.

17 listopada to niepowtarzalna okazja, aby zmobilizować się do aktywnych działań w kierunku spłaty zobowiązań.

Dobre i to, chociaż zapewne wolałbyś, żeby każdy dzień był okazją do spłaty Twoich wierzytelności.