Odpowiedzialność dłużnika rzeczowego (I CSK 680/18)

Wierzyciele i ich pełnomocnicy poszukują skutecznych metod zaspokojenia. Jedną z nich może być sprawa przeciwko tzw. dłużnikowi rzeczowemu, czyli właścicielowi nieruchomości na której jest hipoteka, który sam jednak nie jest dłużnikiem. Odpowiedzialność dłużnika rzeczowego (I CSK 680/18) to temat jednego z nowszych orzeczeń Sądu Najwyższego.

Roszczenia banku o zapłatę

Sprawę o zapłatę wszczął bank (chodziło o kredyt na budowę domów mieszkalnych). W sumie to ciekawe, bo zdaje się, że to bank popełnił błąd i nie zadbał o swoje interesy. Cały stan faktyczny został opisany w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego (link poniżej), więc nie będę go powtarzał. Skupię się na znaczeniu wyroku dla wierzyciela.

Wpis hipoteki

Kluczowe w sprawie jest to, że do powstania hipoteki potrzebne są dwa elementy:

podstawa materialnoprawna – np. umowa oraz

wpis do księgi wieczystej  – na tym polega konstytutywny charakter wpisu.

I do skutecznego powstania hipoteki potrzebne jest łączne spełnienie obu tych warunków. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu czynność prawna dotycząca hipoteki nie będzie ważna to i sama hipoteka nie istnieje.

Ale, jak zauważył Sąd Najwyższy w omawianej sprawie I CSK 680/18, zdarzają się sytuacje, gdy w KW wpisana jest hipoteka, która nie istnieje. Najczęściej mamy taką sytuację w razie spłaty długu – hipoteka niby jest wpisana, ale niczego już nie zabezpiecza. Może być i tak, że dług istnieje, ale czynność ustanowienia hipoteki była nieważna. Wpis hipoteki korzysta jednak z domniemania, że wpisana ona jest zgodnie z prawem.

Jak można obalić domniemanie?

No właśnie, to było najistotniejsze w tej sprawie – w jakim postępowaniu można obalić domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece?

Czy można to zrobić np. w postępowaniu o zapłatę wszczętym przeciwko dłużnikowi rzeczowemu? Czy też musi to być wyłącznie proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym?

W tej sprawie Sąd Najwyższy przychylił się do w sumie powszechnego poglądu, że

zgodnie z zasadą lege non distinguente nec nostrum est distinguere należy przyjąć, że w przypadku wpisu każdego prawa do księgi wieczystej możliwe jest obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w każdym postępowaniu cywilnym, w którym okoliczność ta ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy – a więc także w postępowaniu o zapłatę wszczętym przeciwko dłużnikowi rzeczowemu.

Użyta w uzasadnieniu paremia oznacza „gdy ustawa nie rozróżnia, nie do nas należy rozróżnianie”. Czyli skoro domniemanie można obalić w postępowaniu cywilnym to w każdym. Cały czas lubię łacińskie paremie, chociaż coraz rzadziej ich używam 🙂

Rada dla wierzycieli – odpowiedzialność dłużnika rzeczowego (I CSK 680/18)

Po co wspominam o tym na blogu zawierającym porady dla wierzycieli? Otóż po to, by poprawnie i starannie formułowali swoje umowy zabezpieczające wierzytelności. Okazuje się bowiem, że nawet wpis w hipotece nie oznacza, że wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję. Hipoteka to dobre zabezpieczenie, ale nie zwalnia nas to z dbania o jej jakość.

Pod tym linkiem znajduje się cały tekst uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 10 września 2020 r.

Karol Sienkiewicz

Od prawie 20 lat z pasją pomagam przedsiębiorcom w poruszaniu się po zawiłych przepisach prawa i korytarzach sądowych. Działam skutecznie i sprawnie.

Podobne artykuły

  1. Beata pisze:

    Mam ustanowiona hipotekę na udziałach dluznika alimentacyjnego w duzej nieruchomosci. Wspolwlascicielem nieruchomosci jest siostra dluznika. Dluznik niewypłacalny od 30 lat. Czy mige zatem uznac siostre-większościową współwłaścicielkę zabezpieczonej nieruchomosci za dluznika rzeczowego i domagać sie splaty dlugu?

    • Beata, nie znam szczegółów, ale tu nie chodzi o taki przypadek. Po prostu możesz prowadzić egzekucję z tego udziału, ale nie z udziału siostry, jeżeli nie ma na nim hipoteki.

      • Beata pisze:

        Hipoteka jest w 4 dziale bowiem nei ma zniesionej wspolwlasnosci , nie ma wyodrebnionych czesci nieruchomosci. Licytacja sie zbliza ale byly juz 2 i na zakup udzialow, niewyodrebnionych chetnych nie ma. Probujemy zatem przejac udzialy po II licytacji i zlozyc wniosek w sadzie o zniesienie wspolwlasnosci poprzez sprzedaz nieruchomosci. Stad wpis o dluzniku rzeczowym mnei zaciekawil. Ale skoro nie o tym tu mowa …

      • Magda pisze:

        W wyniku uznania skargi pauliańskiej komornik zlicytował 1/2 udziałów w nieruchomości należącej kiedyś do mojego męża. Niestety znalazł się drugi wierzyciel i też wpisał zabepieczenie na już zlicytowanej nieruchomości. Dowiedziałam się, że ten właśnie wierzyciel chce zabezpieczyć swoją należność na mojej części nieruchomości należącej o początku do mnie. Ja nie posiadam żadnych długów. Czy wiwrzyciel może dokonać zabezpieczenia na mojej części?

  2. Beata pisze:

    Witam a ja mam teraz sytuacje, kiedy komornik nie chce zająć nieruchomosci powołując się na art . Wiadomo pandemia a mi chodzi tylko o wpis i tez tego nie chce zrobić

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *