Statystycznie rzecz ujmując najczęściej po wniesieniu pozwu o zapłatę sądy wydają nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Czasami jednak sędzia czy referendarz mają jakieś wątpliwości (np. z powodu zbyt lakonicznego pozwu) i kierują sprawę na rozprawę.
Ale to nic straconego, że sąd nie wyda Ci nakazu zapłaty. Może bowiem tak się zdarzyć, że pozwany dłużnik mimo wezwania na rozprawę nie weźmie udziału w procesie. Co wtedy?
W takim przypadku sąd powinien wydać wyrok zaoczny.
Wyrok zaoczny sąd wydaje w dwóch sytuacjach.
Pierwsza z nich ma miejsce wtedy gdy pozwany nie stawił się na rozprawie, pomimo prawidłowego zawiadomienia.
Druga sytuacja polega na tym, że pozwany co prawda stawił się na rozprawie, ale nie bierze w niej czynnego udziału. Oznacza to, że pozwany nie podejmuje żadnych czynności procesowych takich jak: ustosunkowywanie się do twierdzeń powoda, składanie wniosków lub oświadczeń, zadawanie pytań świadkom, itp.- innymi słowy nie przejawia jakiejkolwiek aktywności. Siedzi i milczy. Osobiście nie widziałem nigdy czegoś takiego, ale przepis przewiduje.
Jeśli zaistnieje którakolwiek z powyższych sytuacji (a pozwany nie zastrzegł sobie prawa do milczenia) sąd musi wydać wyrok zaoczny. W praktyce jednak warto o tym przypomnieć sądowi stosownym wnioskiem złożonym w pozwie lub na rozprawie.
A dlaczego taki wyrok jest korzystny dla wierzyciela?
Wydanie wyroku zaocznego niesie za sobą kilka skutków mających znaczenie dla dalszego postępowania egzekucyjnego.
Przede wszystkich, takiemu wyrokowi sąd z urzędu nadaje rygor natychmiastowej wykonalności. Natomiast zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 KPC orzeczenie podlegające natychmiastowemu wykonaniu jest tytułem egzekucyjnym. Oznacza to, że nie trzeba czekać na uprawomocnienie się wyroku zaocznego aby złożyć wniosek o nadanie mu klauzuli wykonalności.
Po nadaniu takiemu wyrokowi klauzuli wykonalności staje się on tytułem wykonawczym i na jego podstawie można skierować sprawę do egzekucji.
Jeżeli zaś pozwany złoży sprzeciw od wyroku zaocznego to wcale nie ustaje rygor natychmiastowej wykonalności, a więc egzekucja w sprawie trwa dalej. Sąd może zawiesić rygor natychmiastowej wykonalności tylko na wniosek pozwanego i tylko jeżeli zajdą przesłanki uzasadniające takie zawieszenie. Pierwszą przesłanką jest naruszenie przepisów o dopuszczalności wydania wyroku zaocznego. Druga przesłanka zachodzi wtedy gdy pozwany:
1) uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo na rozprawie było niezawinione, oraz
2) przedstawi okoliczności, które wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego.
W tej drugiej sytuacji oba warunki muszą być spełnione łącznie.
Wcale zatem nie jest tak łatwo walczyć z wyrokiem zaocznym w toku postępowania egzekucyjnego. Dlatego warto tak formułować pozew, by zawrzeć w nim wniosek o wydanie takiego wyrok w każdej sytuacji, gdy to jest możliwe.